Παλαιά σχολικά βιβλία
Προσεχείς Εκδηλώσεις

Δεν υπάρχουν προγραμματιζόμενες εκδηλώσεις.

Ο καιρός στα Βριλήσσια

Μετεωρολογικός σταθμός Βριλησσίων. Ιδιοκτησία Εκπαιδευτηρίων Καντά, σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

 Νίκος Σαραντάκος 04/02/2012

366 «λέξεις που χάνονται», που έχουν όμως μια συναρπαστική ιστορία η καθεμιά, συγκέντρωσε ο Νίκος Σαραντάκος. Και μας ταξιδεύει στην καθημερινή και λογοτεχνική χρήση τους, καθώς και στην ετυμολογία τους

Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε τόσο σοβαρά με τη γλώσσα, ώστε να γίνει η ερευνητική σας προτεραιότητα;
Βιοποριστικά εργάζομαι ως μεταφραστής, οπότε η ενασχόληση με τη γλώσσα ήταν κάτι φυσικό που εξακολουθεί να με γοητεύει, επειδή είναι ένα πεδίο ανεξάντλητο, επειδή η γλώσσα δεν ανήκει σε κανέναν αλλά συνδιαμορφώνεται από όλους, επειδή η μελέτη των γλωσσικών μεταβολών είναι σπουδή των ανθρώπων και των πολιτισμών. Επίσης, η μελέτη των λέξεων σημαίνει και μελέτη της λογοτεχνίας. Ετσι, στο βιβλίο θα βρούμε τα «λιτρίδια» και τα «τσάμια» του Ελύτη, τον «διακαμό» και τα «μαναφούκια» του Παπαδιαμάντη, τη «λώθρα» του Βαλαωρίτη, το «γκιζεράω» του Μακρυγιάννη, το «καραντί» του Καββαδία, το «καμπούνι» του Καραγάτση, το «έχος» του Κοτζιούλα, το «μπιστιού» του Λασκαράτου, την «ντουτιά» του Γ. Ιωάννου, την «αντράλα» του Καζαντζάκη, τα «κράκουρα» του Ρίτσου και του Μανώλη Γλέζου, τον «τζελάτη» του Βάρναλη και του Σεφέρη, τα «τσαΐρια» του Καβάφη και του Χριστιανόπουλου.
Ποιες λέξεις σάς ταλαιπώρησαν περισσότερο, καθώς γράφατε το βιβλίο σας;
Οι λέξεις που δεν υπάρχουν σε κανένα λεξικό, ακόμα και σε παλαιότερα, με δυσκόλεψαν περισσότερο• θα μπορούσα να αναφέρω π.χ. τη φράση «κάνω σαρμάκο», που τη βρίσκουμε και σε ένα τραγούδι του Βαμβακάρη, και σημαίνει «αποφεύγω να εκδηλωθώ, κάνω το κορόιδο» και, όπως δείχνω στο βιβλίο, προέρχεται από το σαμάρκο, δηλαδή το έμβλημα του Αγίου Μάρκου, από την ενετοκρατία.
Ποια γεύση σάς αφήνει η έρευνα της ιστορίας μιας λέξης σε σχέση με την ίδια την ιστορία της χώρας;
Οι λέξεις γεννιούνται, μεγαλώνουν, μεταναστεύουν σε άλλες χώρες. Καθώς ενηλικιώνονται, πολλές φορές αλλάζουν σημασία. Κάποτε, πεθαίνουν. Μόνο που, σε αντίθεση με τους ανθρώπους, οι λέξεις μπορεί και να ανασταίνονται, και όταν καταφέρνουν να προσληφθούν στο Δημόσιο, έχουν την ευκαιρία για δεύτερη ευδόκιμη υπηρεσία – στην περίπτωση αυτή θα μπορούσαμε επίσης να μιλάμε για μετενσάρκωση. Υπάρχουν λέξεις υπεραιωνόβιες, υπάρχουν και λέξεις νιόκοπες, φτιαγμένες μόλις χτες – αν και το «χτες» στη γλωσσολογία ισοδυναμεί τουλάχιστον με μια δεκαετία. Και επειδή στη χώρα μας τα ληξιαρχεία της γλώσσας δεν λειτουργούν με απόλυτη ακρίβεια, ένα θέμα που με απασχολεί ιδιαίτερα είναι και η εξακρίβωση της ημερομηνίας γέννησης των λέξεων, δηλαδή πότε εμφανίζεται πρώτη φορά σε ελληνικό κείμενο κάποια λέξη. Βέβαια, σε αντίθεση με τους ανθρώπους, η ημερομηνία γέννησης των λέξεων δεν δίνεται με βεβαιότητα αλλά δηλώνεται πάντοτε «μέχρι αποδείξεως του εναντίου», δηλαδή μέχρι να βρεθεί παλιότερο κείμενο που να τις περιέχει.
Σημειώνετε στον πρόλογό σας ότι η αγγλική, μέσω δανείων, έχει καταφέρει να γίνει η πιο πλούσια γλώσσα στον κόσμο. Τι γίνεται με την ελληνική;
Γράφω πως η αγγλική έχει το πλουσιότερο λεξιλόγιο, κι αυτό προκύπτει από τη σύγκριση των λεξικών. Για τον αριθμό λέξεων της ελληνικής, ο καθηγητής κ. Χρ. Χαραλαμπάκης είχε κάνει παλαιότερα μια εκτίμηση γύρω στις 700.000 (μαζί αρχαία και νέα ελληνικά). Ωστόσο, τέτοιοι υπολογισμοί δεν με απασχολούν στο βιβλίο – ανέφερα το παράδειγμα της αγγλικής για να υποστηρίξω την άποψή μου ότι ο δανεισμός δεν στοιχειοθετεί απειλή για μια γλώσσα, ότι πλουτίζει και δεν φτωχαίνει τη γλώσσα.
Είναι επαρκής ή φτωχή κατά τη γνώμη σας η γλώσσα που μιλάμε σήμερα;
Το να χάνονται κάποιες λέξεις όταν αλλάζει η κοινωνία είναι νομοτέλεια που δεν φτωχαίνει τη γλώσσα. Νομίζω ότι η γλώσσα που μιλάμε σήμερα βρίσκεται σε πολύ καλύτερη κατάσταση από άλλες πτυχές της κοινωνικής μας ζωής. Βέβαια, εξαιτίας των ιδεολογημάτων που προβάλλονται ευρέως εξακολουθεί να θεωρείται υποδεέστερη η νέα ελληνική από την αρχαία και η λαϊκή γλώσσα από τη λόγια: στις εκπομπές της τηλεόρασης, για να εκτιμήσουν την ελληνομάθεια, ρωτούν τι σημαίνει και ασκαρδαμυκτί, όχι μαϊτζέβελος και πίζουλος. Κι όμως, η λαϊκή γλώσσα έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον και είναι και ζωντανή.

Γράφει ο Μανώλης Πιμπλής

ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ ONLINE

Τα σχόλια είναι κλειστά.

embed_badge
Ecomobility
Ιστοσελίδα μαθητών Εκπ.Καντά
Βραβεία Ecomobility
2ο Βραβείο στο Ecomobility 2017
1ο Βραβείο στο Ecomobility 2016
banner
Εικονική περιήγηση
Οι παιδικοί μας σταθμοί
Συνήγορος του παιδιού
Συνήγορος του παιδιού
Σύνδ. Κοινωνικής Ευθύνης
Αναζήτηση
Αρχείο αναρτήσεων