Παλαιά σχολικά βιβλία
Προσεχείς Εκδηλώσεις

Δεν υπάρχουν προγραμματιζόμενες εκδηλώσεις.

Ο καιρός στα Βριλήσσια

Μετεωρολογικός σταθμός Βριλησσίων. Ιδιοκτησία Εκπαιδευτηρίων Καντά, σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Γενικά χαρακτηριστικά εφηβείας

Η εφηβεία είναι ένα μεγάλο θέμα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, γιατί αφενός, καλύπτει μια σημαντική χρονική περίοδο η οποία, πολλές φορές, είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε πότε τελειώνει, αλλά και γιατί γίνονται πολλές αλλαγές εξωτερικές και εσωτερικές τόσο στον έφηβο όσο και στην οικογένειά του. Εφηβεία σημαίνει «επί της ήβης», είναι δηλαδή μια εξελικτική διεργασία η οποία ξεκινάει από βιολογικές αλλαγές στο σώμα και τελειώνει ψυχολογικά. Όταν λέμε «τελειώνει ψυχολογικά» εννοούμε ότι αποκτάται πλέον η ταυτότητα του εαυτού και του φύλου και, βέβαια, το αίσθημα της ανεξαρτησίας σηματοδοτώντας την ενηλικίωση (Κίσσας & Μιχαλακοπούλου, 2013).

Η Γαλλίδα ψυχαναλύτρια Ντολτό παρομοιάζει τον έφηβο με τον αστακό. Αυτός προκειμένου να αλλάξει κέλυφος, περνάει ένα μεγάλο χρονικό διάστημα γυμνός και σε όλο αυτό το διάστημα κινδυνεύει πολύ. Σ’ αυτήν ακριβώς τη φάση του αστακού που αλλάζει το κέλυφος, βρίσκεται και ο έφηβος. Όσο κινδυνεύει ο αστακός από το μουγγρί που παραμονεύει, τόσο κινδυνεύει και ο έφηβος είτε από τον ίδιο του τον εαυτό (π.χ. το παιδί που ήταν παλιά το οποίο φοβάται μήπως χάσει την προστασία των γονιών του, με αποτέλεσμα να κρατάει τον έφηβο στην παιδική ηλικία και να τον εμποδίζει να γεννηθεί ο μελλοντικός ενήλικος εαυτός του), είτε από εξωτερικούς παράγοντες (π.χ. όπως είναι η αγωνία του γονιού ενός εφήβου που σκέφτεται «τι θα κάνει εκεί έξω το παιδί μου, θα μπορέσει να αντισταθεί ή θα το παρασύρουν;») (Ντολτό, & Ντολτό-Τόλιτς, 2012).

Εκτός από τις εμφανείς βιολογικές/ σωματικές αλλαγές που γίνονται κατά τη διάρκεια της εφηβείας, οι οποίες φέρνουν αισθήματα εσωστρέφειας και αμηχανίας στους εφήβους, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να έχουμε κατά νου τον μεταβατικό της χαρακτήρα. Αυτήν την περίοδο ο έφηβος νιώθει ότι πάει προς τα κάπου. Το κάπου όμως αυτό είναι εντελώς άγνωστο, άρα υπάρχει φόβος, άγχος, και στιγμές που νιώθει ότι «κολλάει» ή που δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του, με αποτέλεσμα να ταλαντεύεται και να μην μπορεί να αποφασίσει για απλά πράγματα. Υπάρχει, δηλαδή κατά την εφηβεία μια έντονη διχοτόμηση, που ο έφηβος είναι μόνιμα διχασμένος ανάμεσα στο προηγούμενο πλαίσιο της παιδικής ηλικίας, της αγάπης προς τους γονείς, της ανάγκης για εξάρτηση και προστασία και στην αυτονομία του σώματος και στα νέα πρόσωπα που του είναι άγνωστα, αλλά πολύ θελκτικά. Όπως είναι αναμενόμενο, ο διχασμός αυτός είναι εμφανής και στη συμπεριφορά του εφήβου η οποία έχει αμφιθυμία, αλλά και ένταση που εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους –λεκτικά, σωματικά– και ενώ υπό άλλες συνθήκες δεν θα ήταν φυσιολογική, για τον έφηβο είναι η καθημερινότητά του και κάτι το αναμενόμενο.

Για να ισορροπήσει αυτές τις ταλαντώσεις ο έφηβος, φτιάχνει μια ιδανική εικόνα για τον εαυτό του η οποία στηρίζεται στα κριτήρια της παρέας, των συνομηλίκων και στη μόδα. Δηλαδή, νιώθει όμορφος ή άσχημος στο βαθμό που πλησιάζει ή όχι την ιδανική εικόνα του εαυτού του. Μιας και ο εαυτός του δεν του αρέσει και δεν μπορεί να τον δει καθαρά, επιδιώκει να αρέσει στον εαυτό του μέσα από το βλέμμα των άλλων, να δει την πραγματική αντανάκλασή του στους άλλους ή στον καθρέφτη που τόσο πολύ τον απασχολεί (Ντολτό, & Ντολτό-Τόλιτς, 2012). Γι’ αυτό το λόγο, οι φίλοι και οι πρώτες ερωτικές σχέσεις είναι τόσο σημαντικές για τους εφήβους. Καθώς οι γονείς σταδιακά ικανοποιούν όλο και λιγότερες από τις συναισθηματικές ανάγκες του εφήβου, ο φίλος έρχεται στο προσκήνιο, για να γεμίσει το κενό και μέσα από αυτή τη συγχώνευση ο έφηβος καλύπτει τα αισθήματα ασφάλειας, σταθερότητας και εγγύτητας, όπως τα είχε και στη σχέση με τους γονείς, όταν ήταν παιδί.

Εφηβεία και γονείς…… «καθρέφτης προς τα μέσα»

Η εφηβεία, όμως, δεν είναι κάτι που το περνάει μόνο ο έφηβος, είναι μια μεταβατική περίοδος που διανύουν επίσης και οι γονείς του. Όπως το βρέφος δεν υπάρχει μόνο του, αλλά σε σχέση με την μητέρα του, έτσι και ο έφηβος δεν υπάρχει μόνος του, αλλά πάντα σε σχέση με μια οικογένεια (δεν έχει σημασία εάν αυτή είναι με δύο γονείς, μονογονεϊκή ή άλλη). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα την εφηβεία ως ένα γεγονός που συμβαίνει σε ένα σύστημα– όπως είναι η οικογένεια- και σημαίνει αλλαγές για όλα τα μέλη του συστήματος.

Γι’ αυτό είναι πολύ βοηθητικό ο γονιός να θυμάται πώς ήταν αυτός ως έφηβος, την δικιά του δηλαδή εφηβεία, τι έκαναν οι δικοί του γονείς και με βάση αυτό να στέκεται δίπλα στο παιδί του (Κίσσας & Μιχαλακοπούλου, 2013). Το ότι έχει περάσει ο γονιός από αυτήν την «άχαρη» φάση είναι πολύ χρήσιμο εργαλείο για τον ίδιο, αλλά και για το παιδί του καθώς έρχονται κοντά συναισθηματικά. Σαφώς κάθε εφηβεία και κάθε χρονική περίοδο στην οποία συμβαίνει είναι διαφορετική, αλλά η ανάμνησή της δημιουργεί ένα κοινό υπόβαθρο, ένα πλαίσιο κατανόησης και επαφής με τον έφηβο.

Από την άλλη, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουν οι γονείς πως είναι και για εκείνους δύσκολο να περάσουν την εφηβεία των παιδιών τους γιατί χρειάζεται να διαφοροποιήσουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν έως τώρα. Έτσι, ενώ πρέπει να είναι συνεχώς παρόντες όταν έχουν ανάγκη οι έφηβοι, πρέπει, ταυτόχρονα, να δεχθούν να εκθρονιστούν από τα ίδια τους τα παιδιά και να ελαττώσουν τον έλεγχό τους. Τους ζητείται, δηλαδή, από γονείς ενός μικρού παιδιού να ξαναγεννηθούν ως γονείς μελλοντικών ενηλίκων (Κίσσας & Μιχαλακοπούλου, 2013, Ντολτό, & Ντολτό-Τόλιτς, 2012). Κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα ούτε εύκολο, ούτε ευχάριστο. Όπως αναφέρει ο Winnicott χρειάζεται να γίνουν «άγρυπνοι θεατές». Άγρυπνοι, γιατί πρέπει να γνωρίζουν τι γίνεται στη ζωή του παιδιού τους, τι του αρέσει, τι όχι, με ποιους κάνει παρέα, πού βρίσκεται, αλλά θεατές, από μακριά και με σεβασμό στην ιδιωτικότητά του, στις «μυστικές» περιοχές του και στα θέματα που ενδεχομένως, δεν νιώθει άνετα να συζητήσει μαζί τους (κάτι το οποίο είναι θεμιτό, φυσιολογικό και αναμενόμενο).

Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε το στάδιο ζωής που βρίσκονται οι ίδιοι ως γονείς. Συνήθως είναι μια περίοδος που βιώνονται αλλαγές προσωπικές ή επαγγελματικές (π.χ. μπορεί να πρέπει να αναλάβουν την φροντίδα των δικών τους γονέων ή να υπάρχουν δυσκολίες σχετικές με την απασχόληση ή τον οικονομικό τομέα, κ.τ.λ.). Έτσι, η εφηβεία συχνά συμπίπτει με την λεγόμενη «μέση ηλικία» των γονέων, οπότε αρχίζουν να γεννώνται ανησυχίες σχετικά με την σωματική υγεία, την αλλαγή της φύσης του γάμου ή της συντροφικής σχέσης. Γι’ αυτούς τους λόγους, είναι πολύ σημαντικό να εστιάζουμε στο τώρα και να σκεφτόμαστε πόσο ικανοποιημένοι είμαστε ως γονείς με τη ζωή μας στην παρούσα φάση, και σε όλες τις εκφάνσεις της, την ερωτική, τη συντροφική, την επαγγελματική, τη σεξουαλική. Αν είμαστε εμείς «σχετικά ικανοποιημένοι» με τη ζωή μας, θα είμαστε πιο ασφαλείς αρχικά με τον εαυτό μας και κατά συνέπεια με το έφηβο παιδί μας, ώστε να του περάσουμε το μήνυμα «εσύ φύγε, δεν χρειάζεται να κάθεσαι κοντά μου, για να με στηρίζεις». Είναι, λοιπόν, καθοριστικό το παιδί, καθώς περνάει αυτά τα μπρος-πίσω και καθώς προχωράει προς την ενηλικίωση, να αισθάνεται ότι δεν αφήνει πίσω του κάποιον πατέρα ή μητέρα ο οποίος δυσανασχετεί. Αν ο έφηβος το νιώθει αυτό, θα αναστείλει ασυνείδητα τη δική του πορεία για να στηρίξει το γονέα. Εξάλλου, τα παιδιά κάνουν τα πάντα, για να είναι καλά οι γονείς τους (Κίσσας & Μιχαλακοπούλου, 2013).

«Α! Έχεις παιδί στην εφηβεία; Περαστικά……». Όσο και αν η περίοδος της εφηβείας αποτελεί πρόκληση για όλους, είναι ανακουφιστικό να έχουμε κατά νου πως, όντως, αποτελεί μια φυσιολογική και πολύ χρήσιμη περίοδο για την εξέλιξη του οικογενειακού συστήματος, η οποίο….. «περνάει». Εάν είμαστε έτοιμοι εμείς ως γονείς να την υποδεχτούμε, να την κατανοήσουμε και να την αντιμετωπίσουμε με σεβασμό, ειλικρίνεια, αλλά και όριο (σαφές, συγκεκριμένο, όμως και ανάλογο των περιστάσεων), σίγουρα θα βοηθήσουμε τους εφήβους και τον εαυτό μας να την βιώσουμε και με συναισθήματα χαράς, θαυμασμού και ανακούφισης.

 

Ενδιαφέρουσα βιβλιογραφία:

  • Γκοτζαμάνης, Κ. (2014). Μεγαλώνοντας (με) το παιδί μου. Εκδόσεις Πατάκη
  • Κίσσας, Γ. & Μιχαλακοπούλου Χ. (2013). Παθήματα γονέων: Οι συναισθηματικές διαδρομές των γονιών καθώς τα παιδιά τους μεγαλώνουν. Εκδόσεις Αρμός
  • Μιχαλοπούλου, Χ. & Κίσσας, Γ. (2015). Οι ψυχοσεξουαλικές αλλαγές στην εφηβεία. Εκδόσεις Αρμός
  • Ντελαρός, Π. (2012). Γονείς, οι έφηβοι σας έχουν ανάγκη! Πώς να ξεπεράσετε τον σκόπελο μαζί. Εκδόσεις Πατάκη
  • Ντολτό, Φ. & Ντολτό-Τόλιτς, Κ. (2012). Έφηβοι-Προβλήματα και ανησυχίες. Εκδόσεις Πατάκη
  • Gottman, J. (2000). Η συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών. Εκδόσεις Πεδίο
  • Phillips, A. (2000). Όταν λέμε «όχι»: Γιατί είναι σημαντικό για τους γονείς και το παιδί; Εκδόσεις Πατάκη

 

Νικολέττα Mπόγκα, Ph.D., Ψυχολόγος

Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., ECP, Σχολική & Κλινική ψυχολόγος

Τα σχόλια είναι κλειστά.

embed_badge
Ecomobility
Ιστοσελίδα μαθητών Εκπ.Καντά
Βραβεία Ecomobility
2ο Βραβείο στο Ecomobility 2017
1ο Βραβείο στο Ecomobility 2016
banner
Εικονική περιήγηση
Οι παιδικοί μας σταθμοί
Συνήγορος του παιδιού
Συνήγορος του παιδιού
Σύνδ. Κοινωνικής Ευθύνης
Αναζήτηση
Αρχείο αναρτήσεων