Παλαιά σχολικά βιβλία
Από το 1954

Προσεχείς Εκδηλώσεις

Δεν υπάρχουν προγραμματιζόμενες εκδηλώσεις.

Ο καιρός στα Βριλήσσια

Μετεωρολογικός σταθμός Βριλησσίων. Ιδιοκτησία Εκπαιδευτηρίων Καντά, σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

etelogoΓια την υγιή ψυχοσωματική ανάπτυξη ενός παιδιού, πέρα από την αγάπη και τη στοργή, χρειάζεται να τίθενται κάποια όρια στη συμπεριφορά του, ώστε να συμβιώνει ικανοποιητικά με το περιβάλλον του και να προστατεύει τον εαυτό του. Όσον αφορά στην έννοια της οριοθέτησης, εννοούμε την ενσυνείδητη, εσωτερική πειθαρχία, δηλαδή την υπακοή του παιδιού σε αρχές και κανόνες με την θέληση του. Οι κανόνες αυτοί μπορεί να σχετίζονται με όλες τις καθημερινές καταστάσεις, όπως π.χ. τον ύπνο, την διατροφή, τις εξόδους, την μελέτη, την σχέση με τους άλλους κ.τ.λ.

Σκοπός και σημασία ορίων

Όρια σημαίνει ότι κάτι επιτρέπω και κάτι εμποδίζω. Δεν είναι ούτε άκαμπτα ούτε απόλυτα χαλαρά και ο σκοπός, της αναγκαίας ύπαρξής τους, συντείνει να μάθουν στο παιδί να επιλέγει υπεύθυνα και να μην είναι έρμαιο. Δεν είναι, δηλαδή, ωφέλιμο να χρησιμοποιούνται τα όρια ως ένα μέσο ελέγχου του άλλου ή/ και ως ένα εμπόδιο στην ανάπτυξή του.

Στην βιβλιογραφία[1] υπάρχει ένα ωραίο παράδειγμα που παρομοιάζει τα όρια με τον φράχτη γύρω από ένα χωράφι. Ο φράχτης είναι απαραίτητος, για να ξέρουμε ποια είναι τα όρια του οικοπέδου μας, ποιο κομμάτι είναι δικό μας και ποιο του γείτονα. Επίσης, στον φράχτη βάζουμε πόρτα, για να μπαίνουμε και να μην τον χαλάμε. Άρα τα όρια είναι μεν φραγμός αλλά και είσοδος.

Τα άκαμπτα όρια είναι μόνο φραγμός, ενώ τα χαλαρά όρια (π.χ. ένας χαοτικός/ αδιάφορος ενήλικας) είναι χωρίς κανένα φραγμό. Μερικές φορές η δυσκολία να βάλουμε όρια είναι δικό μας «κατάλοιπο» –δηλαδή, των ενηλίκων– γιατί νομίζουμε ότι  αποτελούν έλλειψη αγάπης και ότι θα πληγωθούν τα παιδιά. Με αυτήν την έννοια, κάθε όριο μπορεί να είναι ένα τραύμα, μια ματαίωση. Παρομοίως, και το οικόπεδό μου θα ήθελα να είναι λίγο μεγαλύτερο, οπότε είναι και αυτό μια απογοήτευση. Αν αποδεχτούμε ότι τα όρια δεν σημαίνουν απόρριψη του άλλου ή άρνηση αγάπης για τον άλλον, θα είναι πιο εύκολο να τα βάλουμε. Αντιθέτως, αν δεν είμαι έτοιμος μέσα στα ασφαλή πλαίσια του συστήματος μου (της οικογένειας αρχικά, του σχολείου στη συνέχεια) να δυσαρεστήσω το παιδί, να αντέξω την δυσαρέσκειά του και να του επιτρέψω να θυμώσει, χωρίς να καταρρεύσει ο κόσμος, δεν θα μπορέσω να επιβάλλω κανόνες.

Ποια η χρησιμότητα των ορίων

Τα παιδιά έχουν ανάγκη τους κανόνες και συχνά θα κάνουν τα πάντα προκειμένου να «εξαναγκάσουν» τους ενήλικες να θέσουν όρια. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα σαφές προς το τέλος του δεύτερου έτους, που το παιδί είτε σκορπίζει το φαγητό του στο πάτωμα, είτε δαγκώνει, αρχίζει να εξερευνά όσα επιτρέπεται και όσα δεν επιτρέπεται να κάνει. Όπως είναι αναμενόμενο, όταν θέτουμε όρια και επιμένουμε στην τήρησή τους, τα παιδιά είναι πολύ πιθανό να παραπονιούνται. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται πότε οι ενήλικες είναι σταθεροί, επειδή νοιάζονται. Κατά βάθος, επίσης, γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα μόνα τους και ότι κάποιος άλλος χρειάζεται να αναλάβει την ευθύνη της ζωής τους (σε αυτήν την φάση), ώστε τα ίδια να μπορούν να μαθαίνουν και να πειραματίζονται με ασφάλεια. Τα παιδιά που καταφέρνουν να κάνουν πάντοτε αυτό που θέλουν ερμηνεύουν την ακραία επιτρεπτικότητα ως αδιαφορία και αισθάνονται ότι τίποτε απ’ όσα κάνουν δεν είναι αρκετά σημαντικό, ώστε οι ενήλικες να ασχοληθούν μαζί τους. Ως αποτέλεσμα, το παιδί χωρίς όρια νιώθει δυστυχισμένο, αποθαρρυμένο, ανασφαλές και συχνά εκδηλώνει προβλήματα στην συμπεριφορά του.

Έτσι, η σταθερή πειθαρχία που αφορά σημαντικά ζητήματα, η συνέπεια και η σταθερότητα των κανόνων, δεν αποτελεί απειλή για την προσωπικότητα του παιδιού. Ίσα-ίσα, είναι μέρος της πορείας του προς την αυτογνωσία και συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση τόσο για την ολοκληρωμένη και υγιή ανάπτυξη της προσωπικότητας του, όσο για την ομαλή λειτουργία ολόκληρου του εκάστοτε συστήματος (οικογένεια, ομάδα στον παιδικό σταθμό, ομάδα σχολικής τάξης, αθλητική ομάδα).

Συνεπώς, το παιδί που είναι μέρος ενός σταθερού περιβάλλοντος, με ξεκάθαρα και σαφή όρια, έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να

  • έχει καλές κοινωνικές δεξιότητες
  • μπορεί να είναι υπεύθυνο
  • επιλύει προβλήματα
  • μπορεί να διεκδικεί τα δικαιώματά του
  • προστατεύει τον εαυτό του
  • είναι χαρούμενο και ικανοποιημένο
  • έχει καλή σχολική επίδοση

Παρότι ο καθορισμός σαφών ορίων είναι απαραίτητος, είναι επίσης σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι όλα τα παιδιά (ανεξαρτήτως της ηλικίας τους) κάποια στιγμή θα αξιολογήσουν τους περιορισμούς που θέτουν οι ενήλικες. Πολλές έρευνες αναφέρουν ότι ένα «μέσο» παιδί συμμορφώνεται μόνο στα δύο τρίτα των απαιτήσεων που προβάλλουν οι ενήλικες. Για παράδειγμα, τα μικρά παιδιά θα φωνάξουν ή θα οργιστούν, εάν τους πάρουν το παιχνίδι τους και τα παιδιά σχολικής ηλικίας θα διαφωνήσουν ή θα διαμαρτυρηθούν, όταν τους απαγορεύσουν κάτι που επιθυμούν. Η συμπεριφορά αυτή είναι φυσιολογική και συνιστά μια, ενδεχομένως, δύσκολη, αλλά υγιή εκδήλωση της ανάγκης του παιδιού για ανεξαρτησία και αυτονομία. Εξάλλου, είναι μια βοηθητική διαδικασία για το παιδί να μάθει από τις φυσικές και λογικές συνέπειες των πράξεών του, όπως όλοι μας.

Η «δύναμη» της ομάδας

Μέσα στα πλαίσια μιας ομάδας (οικογένεια, παιδικός σταθμός, σχολείο, ομάδα εξωσχολικής δραστηριότητας) η θέσπιση και τήρηση κανόνων είναι πιο άμεση και εύκολη τόσο για τα παιδιά, όσο και για τους ενήλικες. Αυτό συμβαίνει, γιατί η ομάδα έχει την δική της δυναμική η οποία «υπαγορεύει» τι ισχύει για όλους τους εμπλεκόμενους.

Έχοντας αυτά κατά νου, σαφώς υπάρχουν κάποιοι κανόνες που είναι κοινοί για ενήλικες και παιδιά (π.χ. μιλάω ευγενικά), αλλά και άλλοι οι οποίοι ισχύουν κυρίως για τα παιδιά (π.χ. όταν θέλω ένα παιχνίδι, το ζητάω, χωρίς να χτυπάω). Εξάλλου, όπως προαναφέραμε, είναι σημαντικό να υπάρχει ένας –ή περισσότεροι- ενήλικας ο οποίος να ορίζει τις συνθήκες δείχνοντας αφενός το παράδειγμα της συμπεριφοράς που επιθυμεί από τα παιδιά (τα παιδιά δεν μαθαίνουν, επειδή τους λέμε κάτι, αλλά από αυτό που βλέπουν να κάνουμε), και αφετέρου, θέτοντας τα όρια της ομάδας. Σε μια ομάδα, λοιπόν, οι πρωταγωνιστές είναι, εξ’ ορισμού, άνισοι καθώς όλοι είναι ισότιμοι ως προς την αξιοπρέπεια και το σεβασμό της προσωπικότητάς τους, αλλά ταυτόχρονα ασύμμετροι ως προς τη ιδιότητά τους.

Η δυναμική της ομάδας αποτελεί και την δύναμή της. Συχνά παρατηρούμε τον τρόπο με τον οποίο παιδιά, που ανήκουν στην ίδια ομάδα, υπενθυμίζουν το ένα στο άλλο τους κανόνες, αλληλοβοηθιούνται στην εύρεση λύσεων και στην διευθέτηση διαφωνιών, πρακτικές οι οποίες λειτουργούν προς όφελος όλων των εμπλεκόμενων και, το πιο σημαντικό, κάνουν τα παιδιά περισσότερο υπεύθυνα και ευέλικτα. Παράλληλα, διαπιστώνουμε πώς, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα παιδιά είναι πιο εύκολο να ακολουθήσουν την παραίνεση/ το παράδειγμα των συνομηλίκων τους παρά την προτροπή των ενηλίκων. Αυτά είναι χρήσιμα εργαλεία για τον ενήλικα, καθώς δείχνουν πως τα παιδιά έχουν καταφέρει να εσωτερικεύσουν (ως ένα βαθμό) τους κανόνες/ ρουτίνες, να τους διευρύνουν και να τους εφαρμόσουν σε διαφορετικές συνθήκες.

Με εκτίμηση

Η Διεύθυνση σε συνεργασία με

Νικολέττα Mπόγκα, Ph.D.,

Ψυχολόγος

Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., ECP

Σχολική & Κλινική ψυχολόγος,

Πρόεδρος της

Εκ των Ένδον – Χώρος συμβουλευτικής & ψυχοθεραπείας

[1] Κίσσας, Γ. & Μιχαλοπούλου, Χ. (2013). Παθήματα γονέων: Οι συναισθηματικές διαδρομές των γονιών, καθώς τα παιδιά τους μεγαλώνουν. Αθήνα: Εκδόσεις Αρμός

Τα σχόλια είναι κλειστά.

embed_badge
Βραβεία Ecomobility
2ο Βραβείο στο Ecomobility 2017
1ο Βραβείο στο Ecomobility 2016
banner
Εικονική περιήγηση
Οι παιδικοί μας σταθμοί
Συνήγορος του παιδιού
Συνήγορος του παιδιού
Σύνδ. Κοινωνικής Ευθύνης
Αναζήτηση
Αρχείο αναρτήσεων