Παλαιά σχολικά βιβλία
Από το 1954

Προσεχείς Εκδηλώσεις

Δεν υπάρχουν προγραμματιζόμενες εκδηλώσεις.

Ο καιρός στα Βριλήσσια

Μετεωρολογικός σταθμός Βριλησσίων. Ιδιοκτησία Εκπαιδευτηρίων Καντά, σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Ο ουρανός στα Βριλήσσια

Αγαπητοί συνάδελφοι, αγαπητοί μαθητές και μαθήτριες,

Με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, καλούμαστε να γιορτάσουμε σήμερα και να θυμηθούμε όσα συνέβησαν την ημέρα εκείνη 78 χρόνια πριν από σήμερα, όταν οι Έλληνες με τη στάση τους τίμησαν την χώρα τους και έβαλαν το λιθαράκι τους στην παγκόσμια ιστορία.

Η 28η Οκτωβρίου 1940 ήταν η μέρα που οι Έλληνες αρνήθηκαν να παραδοθούν στις δυνάμεις του Άξονα, δηλαδή την Ιταλία, Γερμανία, Ιαπωνία, και η μέρα που αποφάσισαν να πολεμήσουν για την ελευθερία της πατρίδας τους και τη δική τους προσωπική ελευθερία, αποφασίζοντας χωρίς δεύτερη σκέψη να θυσιάσουν την ασφάλεια του σπιτιού τους για χάρη της υπεράσπισης των ιδανικών τους, και να θυσιαστούν οι ίδιοι μαχόμενοι υπέρ «βωμών και εστιών».

Και η ιστορία της ημέρας εκείνης και των γεγονότων πριν και μετά από αυτήν έχει ως εξής…

Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο ο κόσμος έζησε μια μεγάλη οικονομική κρίση. Η κρίση αυτή είχε σοβαρές κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες. Σε πολλές χώρες όπως στη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Ελλάδα, επιβλήθηκε δικτατορικό καθεστώς.

Στη Γερμανία, ειδικότερα, το ναζιστικό κόμμα του Χίτλερ, επιδίωκε να «ξεπλύνει» την ντροπή του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και να κυριαρχήσει στον κόσμο. Από το 1936 ο Χίτλερ συμμάχησε με τον ηγέτη της φασιστικής Ιταλίας Μουσολίνι (Άξονας Βερολίνου- Ρώμης) και από κοινού άρχισαν να εφαρμόζουν επιθετική πολιτική απέναντι σε άλλες χώρες. Η πολιτική αυτή κορυφώθηκε το Σεπτέμβριο του 1939, όταν ο γερμανικός στρατός έκανε εισβολή στην Πολωνία, που την ασφάλειά της είχε εγγυηθεί η Αγγλία.

Τα γεγονότα ακολούθησαν με ραγδαίο ρυθμό. Πολλές χώρες της Ευρώπης, με πρώτες την Αγγλία και τη Γαλλία, κήρυξαν πόλεμο στις δυνάμεις του Άξονα. Το 1941 ο Χίτλερ έκανε εισβολή στη Σοβιετική Ένωση, παρόλο που είχε υπογράψει μαζί της  σύμφωνο μη επίθεσης τον Αύγουστο του 1939. Το Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου η Ιαπωνία, σύμμαχος της Γερμανίας, βομβάρδισε απρόκλητα τον αμερικανικό στόλο στη Χαβάη. Τότε μπήκε στον πόλεμο και η Αμερική (Η.Π.Α.)και ο πόλεμος έγινε παγκόσμιος.

Τον προηγούμενο χρόνο, το καλοκαίρι του 1940, η Ιταλία με συνεχείς προκλήσεις ετοίμαζε το έδαφος για την επίθεση εναντίον της Ελλάδας. Ο ραδιοφωνικός σταθμός του Μπάρι και οι ελεγχόμενες από τη φασιστική κυβέρνηση ιταλικές εφημερίδες, κατηγορούσαν την Ελλάδα για δήθεν ενέργειες που στρέφονταν εναντίον της Αλβανίας, που την είχαν καταλάβει οι Ιταλοί το 1939, και για διευκολύνσεις προς την Αγγλία. Οι ιταλικές προκλήσεις κορυφώθηκαν με τον τορπιλισμό του πολεμικού πλοίου «Έλλη» στο λιμάνι της Τήνου στις 15 Αυγούστου 1940 από ιταλικό υποβρύχιο. Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκοντας να παραμείνει η χώρα όσο το δυνατό περισσότερο χρόνο μακριά από την πολεμική σύρραξη, δεν αποκάλυψε τότε επίσημα την εθνικότητα του υποβρυχίου, στην κοινή γνώμη όμως ο τορπιλισμός αυτός, που οι στόχοι του ήταν φανεροί, προκάλεσε αγανάκτηση και οδύνη.

Δυόμισι μήνες αργότερα ο Μουσολίνι έριξε το προσωπείο. Στις 28 Οκτωβρίου, τρεις ώρες μετά τα μεσάνυχτα, ο Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα πήγε στο σπίτι του πρωθυπουργού Μεταξά στην Κηφισιά και του επέδωσε τελεσίγραφο, με το οποίο η ιταλική κυβέρνηση ζητούσε να επιτραπεί στον ιταλικό στρατό να μπει στην Ελλάδα και να καταλάβει στρατηγικές θέσεις. Η απάντηση έπρεπε να δοθεί την ίδια νύχτα ως τις 6 το πρωί.

Ο Μεταξάς που ήταν ενημερωμένος για τις προθέσεις της Ιταλίας από τις ελληνικές διπλωματικές υπηρεσίες, εκφράζοντας εκείνη τη στιγμή τη θέληση ολόκληρου του ελληνικού λαού, αφού διάβασε το τελεσίγραφο, το απέρριψε με τη φράση: «Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο!».

Και πράγματι πριν εκπνεύσει η προθεσμία που είχε δοθεί για την είσοδο των ιταλικών στρατευμάτων στη χώρα, άρχισε η ιταλική επίθεση στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Οι σειρήνες που ήχησαν στην Αθήνα και στις άλλες πόλεις, αντί να προκαλέσουν πανικό σήμαναν κυριολεκτικά πανεθνικό συναγερμό. Μόλις δημοσιεύτηκε το διάταγμα της επιστράτευσης, όλοι οι στρατεύσιμοι, αστοί και αγρότες, έσπευδαν στις μονάδες τους και η καθολική αντίδραση στην εισβολή εκφράστηκε με το σύνθημα «Όχι!».

Τη διάθεση των Ελλήνων να αντιδράσουν στην άδικη εισβολή και στον παραλογισμό των δυνάμεων του άξονα μπορούμε  να αντιληφθούμε ακόμη καλύτερα γνωρίζοντας ότι σπουδαίοι καλλιτέχνες και άνθρωποι της ελληνικής διανόησης κατατάχτηκαν στο στρατό εθελοντικά προκειμένου να πολεμήσουν για την πατρίδα, παρακινημένοι από τη βαθύτερη ανάγκη να αντιταχτούν στον άδικο πόλεμο που αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει ολόκληρη η υφήλιος. Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης, οι συγγραφείς  Γιώργος Θεοτοκάς και Άγγελος Τερζάκης, ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης, οι ηθοποιοί Λάμπρος Κωνσταντάρας,  Διονύσης Παπαγιανόπουλος, ο Ντίνος Ηλιόπουλος, ο Μάνος Κατράκης ήταν μερικοί μόνο από αυτούς. Αλλά και πολιτικοί όπως ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος που αργότερα έγινε πρωθυπουργός, ο Γεώργιος Ράλλης, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης που πήρε μέρος στην Εαρινή επίθεση, ο Χαρίλαος Φλωράκης μετέπειτα Γ.Γ. του Κ.Κ.Ε. κατετάγησαν στο στρατό και βρέθηκαν να πολεμούν εναντίον των κατακτητών.

Στην πρώτη γραμμή βεβαίως και οι απεσταλμένοι των εφημερίδων που τα χειρόγραφά τους έφταναν την επομένη στην Αθήνα, με ειδικό ταχυδρομείο. Μεταξύ των δημοσιογράφων και μία και μοναδική γυναίκα, η Αντέλα Μέρλιν εκ μέρους των Αθηναϊκών Νέων, η οποία απεστάλη κατόπιν παρακλήσεώς της. Μεγάλη υπήρξε και η προσφορά των γελοιογράφων του πολέμου που σατίριζαν την έπαρση του Μουσολίνι και ενθάρρυναν τους Έλληνες πολίτες, αγωνιζόμενοι οι ίδιοι με την πένα τους εναντίον του φασισμού αλλά και της Σοφίας Βέμπο που με τα τραγούδια της εμψύχωνε τους στρατιώτες και τους πολίτες. Όλοι συμμετείχαν στον αγώνα με όποιο μέσο διέθεταν.

Η αυθόρμητη συμμετοχή όλων αυτών των σπουδαίων ανθρώπων και άλλων αφανών ηρώων  στον πόλεμο καταδεικνύει την πίστη τους σε ιδανικά που σήμερα είτε φαντάζουν  παρωχημένα για μερικούς, είτε χρησιμοποιημένα δόλια από άλλους στοχεύουν στο φανατισμό. Είναι ανάγκη οι νέοι μας σήμερα να αποκτήσουν ιστορική γνώση, για να μπορούν μόνοι τους να αξιολογούν τα γεγονότα προηγούμενων εποχών, να κατανοούν τις ίδιες τις λέξεις και τα κρυμμένα νοήματα πίσω από αυτές και να αναλαμβάνουν οι ίδιοι την ευθύνη της γνώμης τους, έχοντας γνώση, διαθέτοντας ενσυναίσθηση, διαθέτοντας ανθρωπιά και ευαισθησία για τα ουσιώδη της δικής μας εποχής αλλά και εκείνων των εποχών που σήμερα φαντάζουν μακρινές και αρκετά ξεχασμένες.

Ας επανέλθουμε όμως στα γεγονότα…

Λίγο αργότερα τα ιταλικά στρατεύματα εισέβαλαν στα εδάφη μας από τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Ο ελληνικός στρατός, αφού απέκρουσε την ξαφνική επίθεση στα βουνά της Πίνδου, προχώρησε νικηφόρα και μπήκε στη Βόρεια Ήπειρο, όπου οι Έλληνες κάτοικοι τον υποδέχτηκαν ως ελευθερωτή.

Ο Χίτλερ βλέποντας ότι οι Ιταλοί παρά τον τελειότερο εξοπλισμό και τις μεγαλύτερες δυνάμεις τους δεν μπορούσαν να κατακτήσουν την Ελλάδα, αποφάσισε να επέμβει ο ίδιος και την αυγή της 6ης Απριλίου 1941, ο Γερμανός πρέσβης στην Αθήνα επέδωσε διακοίνωση στον πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κορυζή που ουσιαστικά σήμαινε κήρυξη πολέμου. Με τη διακοίνωση αυτή η γερμανική κυβέρνηση κατηγορούσε την Ελλάδα για διευκολύνσεις προς την Αγγλία και πρόσθετε ότι δόθηκαν διαταγές στα γερμανικά στρατεύματα να «εκδιώξουν τας βρετανικάς δυνάμεις εκ του ελληνικού εδάφους. Πάσα αντίστασις προβαλλομένη εις τον γερμανικόν στρατόν θα διωχθή αμειλίκτως».

Η απάντηση του πρωθυπουργού υπήρξε άμεση: η Ελλάδα θα αντιμετώπιζε την εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στο εθνικό έδαφος. Οι Γερμανοί εν τούτοις, πριν λάβουν την απάντηση, είχαν αρχίσει την επίθεση εναντίον της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας. Στα οχυρά των ελληνοβουλγαρικών συνόρων (Ρούπελ), γράφτηκε μια από τις λαμπρότερες σελίδες της ελληνικής στρατιωτικής ιστορίας. Οι ελληνικές δυνάμεις αντιμετώπισαν με πείσμα την πίεση των μηχανοκίνητων μεραρχιών του Χίτλερ και τους συνεχείς σφοδρούς βομβαρδισμούς της γερμανικής αεροπορίας. Στις 8 Απριλίου, μετά την κάμψη της γιουγκοσλαβικής αντίστασης, οι Γερμανοί, από τη Δοϊράνη, όπου είχαν φτάσει, πέρασαν τα ελληνικά σύνορα και κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη. Ο ελληνικός στρατός της Μακεδονίας είχε κυκλωθεί και οι ελληνικές δυνάμεις του αλβανικού μετώπου για να αποφύγουν την κύκλωση αναγκάστηκαν να συμπτυχθούν.

Στις 27 Απριλίου, ο γερμανικός στρατός μπήκε στην Αθήνα, ο πρωθυπουργός Κορυζής, μέσα στην πορεία των θλιβερών αυτών γεγονότων, δεν άντεξε και αυτοκτόνησε.

Ο στρατός μας, που υπερασπιζόταν το Ρούπελ και τα άλλα οχυρά στα σύνορα με τη Βουλγαρία, αγωνίστηκε ηρωικά. Η Ελλάδα όμως δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα και τους δυο επιδρομείς. Οι Γερμανοί, για να την κατακτήσουν, αναγκάστηκαν να θυσιάσουν διαλεχτά τμήματα του στρατού τους.

Ο ηρωικός αγώνας του ελληνικού στρατού εκτός από τις μεγάλες απώλειες που προκάλεσε στον Άξονα , ανάγκασε τη Γερμανία να καθυστερήσει την επίθεσή της εναντίον της Ρωσίας. Αυτή η καθυστέρηση συνέβαλε στην τελική ήττα των Γερμανών, οι οποίοι, εκτός από την αντίσταση των Ρώσων, είχαν να αντιμετωπίσουν και τον ανυπόφορο ρωσικό χειμώνα.

Στις χώρες που έχουν υποταχτεί στη Γερμανία κάθε ίχνος ελευθερίας εξαφανίζεται. Όλοι οι εχθροί των φασιστικών και δικτατορικών καθεστώτων φυλακίζονται. Αργότερα οι Γερμανοί με βασανιστήρια, εκτελέσεις, βίαιες μεταφορές στη Γερμανία, προσπαθούν να συντρίψουν όλους αυτούς που αντιστέκονται στη γερμανική κατοχή. Αλλά κυρίως η «Νέα Τάξη» εκδηλώνεται με μια τρομακτική καταδίωξη των Εβραίων. Από το 1942 αρχίζει μια αληθινή γενοκτονία κατά των Εβραίων, γιατί ο τελικός σκοπός του Χίτλερ ήταν η ολοκληρωτική εξαφάνισή τους. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Άουσβιτς, του Νταχάου και του Μαουτχάουζεν με τα εκατομμύρια των νεκρών αποτελούν μνημεία της ναζιστικής βαρβαρότητας.

Οι Γερμανοί όταν κατέλαβαν την Ελλάδα, παραχώρησαν τμήματα της Μακεδονίας και της Θράκης στους συμμάχους τους, Βουλγάρους. Την υπόλοιπη χώρα τη μοιράστηκαν με τους Ιταλούς. Έτσι, για την Ελλάδα άρχιζε η φρίκη της τριπλής κατοχής. Πείνα και εξαθλίωση μάστιζε το λαό. Τα τρόφιμα ήταν ελάχιστα, αφού τα περισσότερα τα έπαιρναν οι κατακτητές. Η κατάσταση στις πόλεις και κυρίως στην Αθήνα ήταν απελπιστική.

Ο λαός όμως, δεν έσκυψε το κεφάλι, παρότι βρέθηκαν, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, κάποιοι άνθρωποι που δε δίστασαν να συνεργαστούν με τους κατακτητές. Σύντομα δημιουργήθηκαν αντιστασιακές οργανώσεις στις πόλεις, που αντιμετώπισαν αρχικά το ζήτημα της επιβίωσης του πληθυσμού μετά την τρομερή εμπειρία των εκατοντάδων χιλιάδων νεκρών της πείνας το χειμώνα του 1941-42 στην Αθήνα και τον Πειραιά, και στη συνέχεια οργάνωσαν την αντίσταση στην πολιτική επιστράτευση που επέβαλε την υποχρεωτική αποστολή Ελλήνων εργατών στη Γερμανία.

Η πρώτη μαζική εξέγερση του ελληνικού λαού συνέβη στην περιοχή της Δράμας όπου η βουλγαρική κατοχική διοίκηση επιχειρούσε εκβουλγαρισμό των κατοίκων. Ο πληθυσμός αντέδρασε στην προσπάθεια αφελληνισμού. Στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου 1941 ο λαός της Δράμας και των γύρω χωριών εξεγείρεται. Οι Βούλγαροι εκτελούν ομαδικά 2140 πατριώτες στην πόλη της Δράμας και στο χωριό Δοξάτο. Ακολούθησε η ομαδική εξόντωση των κατοίκων των χωριών Μεσόβουνου Πτολεμαϊδας στις 24 Οκτωβρίου 1941 και Κλειστού Κυδωνίας και Αμπελόφυτου Κιλκίς στις 25 Οκτωβρίου 1941 από τους Γερμανούς. Στη συνείδηση των Ελλήνων καταγράφεται ότι μόνο με τον ένοπλο αγώνα ήταν δυνατό να αντιμετωπιστεί ο κατακτητής.

Από τις αρχές του 1942 άρχισε ο ανταρτοπόλεμος εναντίον των κατακτητών στα ελληνικά βουνά. Περιοχές ολόκληρες απελευθερώθηκαν και στην «Ελεύθερη Ελλάδα» που δημιουργήθηκε με τον τρόπο αυτό, λειτούργησαν νέοι θεσμοί.

Η Εθνική αντίσταση θέριευε και προκαλούσε στον κατακτητή σοβαρές απώλειες. Κορυφαίο κατόρθωμα, κατά την πρώτη φάση ανάπτυξης της αντίστασης ήταν η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου (25 Νοεμβρίου 1942). Με την καταστροφή της καθυστέρησε ο ανεφοδιασμός των στρατευμάτων του Άξονα, που πολεμούσαν στην Αφρική. Από την άλλη μεριά η αντίσταση ανάγκασε τους κατακτητές να διατηρήσουν πολύ στρατό στην Ελλάδα, ενώ τους ήταν απαραίτητος σε άλλα μέτωπα. Ήταν μια ακόμη προσφορά των Ελλήνων στη συμμαχική νίκη εναντίον των δυνάμεων του Άξονα.

Όμως όσο η αντίσταση του ελληνικού λαού κορυφώνεται, τόσο η αντίδραση των στρατευμάτων κατοχής σκληραίνει και αρχίζουν οι εκατόμβες εκτελέσεων. Τα στρατόπεδα πολιτικών κρατουμένων του Χαϊδαρίου στην Αθήνα και του Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη υπήρξαν οι έμψυχες αποθήκες δεσμωτών από τις οποίες ο κατακτητής αλίευε στην τύχη τα θύματά του και τα εκτελούσε στο σκοπευτήριο της Καισαριανής και στο Επταπύργιο, σε αντίποινα για δολιοφθορές εις βάρος του στρατού κατοχής. Στην ύπαιθρο ολόκληρα χωριά και κωμοπόλεις καίγονται και ο πληθυσμός τους εκτελείται. Στις 13 Δεκεμβρίου 1943 οι Γερμανοί πυρπολούν τα Καλάβρυτα και εξοντώνουν τον πληθυσμό τους. Στις 10 Ιουνίου 1944 πυρπολείται το Δίστομο και εξοντώνεται ολόκληρος ο πληθυσμός του. Ο απολογισμός των θυμάτων είναι τρομακτικός. 49.188 Έλληνες εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς, τους Ιταλούς και τους Βούλγαρους.

Η οριστική κατάρρευση της απόπειρας του Χίτλερ να κυριαρχήσει στην Ευρώπη, συντελέστηκε το 1945. Στις 25 Απριλίου οι Αγγλοαμερικανοί ενώνονται με τους Σοβιετικούς. Ο Χίτλερ αυτοκτονεί και ο διάδοχός του ζητεί συνθηκολόγηση το κείμενο της οποίας περιλάμβανε μόνο έναν ουσιαστικό όρο, την παράδοση άνευ όρων.

Στις 6 Αυγούστου οι Αμερικανοί για να αναγκάσουν την Ιαπωνία να παραδοθεί, ρίχνουν την πρώτη ατομική βόμβα στη Χιροσίμα. Σε μερικά δευτερόλεπτα 200.000 άνθρωποι βρίσκουν το θάνατο. Στις 9 Αυγούστου μια δεύτερη βόμβα πλήττει το λιμάνι του Ναγκασάκι. Η Ιαπωνία παραδίδεται άνευ όρων στις 10 Αυγούστου. Παράλληλα με την εξέλιξη των στρατιωτικών γεγονότων σε όλη τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου παρατηρείται έντονη διπλωματική δραστηριότητα. Το Φεβρουάριο του 1945, στη συνδιάσκεψη της Γιάλτας καθορίζονται οι σφαίρες επιρροής των τριών μεγάλων δυνάμεων, Αγγλίας, Σοβιετικής Ένωσης, Η.Π.Α., και στη διάσκεψη του Πότσδαμ προσδιορίζεται το νομικό καθεστώς της ηττημένης Γερμανίας.

Ο Β΄ Παγκόσμιος είχε τελειώσει. Στοίχισε στην ανθρωπότητα περίπου 60.000.000 νεκρούς και την καταστροφή ολόκληρων περιοχών. Η αγριότητά του συγκλόνισε τον κόσμο και στα 1946 ένα διεθνές στρατιωτικό δικαστήριο, που συνεδρίασε στη Νυρεμβέργη, καταδίκασε σε θάνατο τους κύριους Γερμανούς αξιωματούχους, που κρίθηκαν ένοχοι «εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας». Έτσι στη διεθνή νομολογία ένας νέος όρος εισάγεται, ο όρος του εγκληματία πολέμου.

Η Ελλάδα ελευθερώνεται στις 12 Οκτωβρίου 1944. Αργότερα κατάφερε να προσαρτήσει τα Δωδεκάνησα το 1947, τα οποία μέχρι τότε ήταν υπό ιταλική κατοχή.

Η σύμπνοια των Ελλήνων, η αγάπη τους για την πατρίδα, η αναγνώριση του παραλογισμού, η αλτρουιστική διάθεση, η πίστη σε ιδανικά, καθιστά τους ανθρώπους εκείνους πρότυπα για εμάς σήμερα, που σε ανήσυχους καιρούς, παραμένουμε ήσυχοι και εφησυχασμένοι, μπερδεμένοι μπροστά στις ανοιχτές οθόνες μας και ανήμποροι να κατανοήσουμε αν και πότε οφείλουμε να ανησυχήσουμε και πώς να αναλάβουμε δράση. Ας γίνουν οι εθνικές επέτειοι αφορμή για επανεκκίνηση της ιστορικής μνήμης και κρίσης.

Σας ευχαριστώ

Νατάσα Γκουγκούδη

Ιστορικός

Τα σχόλια είναι κλειστά.

embed_badge
Βραβεία Ecomobility
2ο Βραβείο στο Ecomobility 2017
1ο Βραβείο στο Ecomobility 2016
banner
Εικονική περιήγηση
Οι παιδικοί μας σταθμοί
Συνήγορος του παιδιού
Συνήγορος του παιδιού
Σύνδ. Κοινωνικής Ευθύνης
Αναζήτηση
Αρχείο αναρτήσεων